Nadat de IJslandse bank Landsbanki vorig weekend Icesave Nederland meegesleept had in haar val, verschenen er op internet al snel reacties op blogs en op krantenartikelen. Een deel van de mensen die de moeite nam om te reageren, beschuldigde Icesave-spaarders van roekeloosheid. Kort samengevat was het oordeel: ‘eigen schuld, dikke bult. Als je ervoor kiest om met zo’n (?!) bank in zee te gaan, loop je gewoon dit risico’. Het aangaan van een spaarrekening bij Icesave werd vergeleken met het openen van een spaarrekening bij een corrupte bank of met het beleggen in bedrijfsobligaties/aandelen.
In dit artikel wil ik betogen dat deze kritiek niet terecht is voor dat deel van de spaarders dat juist uit het oogpunt van risicomijding hun geld bij Icesave onderbrachten. Vooraf wil ik het volgende zeggen tegen u als Icesave-spaarder: Icesave werkte als bank niet met tussenpersonen, maar mocht u hulp nodig hebben bij het invullen van de papieren voor het depositogarantiestelsel, schroomt u dan niet om contact met mij op te nemen. Ik ben u graag behulpzaam en hier zijn uiteraard géén kosten aan verbonden.
Een reactie op de kritiek. In de eerste plaats gaan de mensen die reageerden op de krantenberichten en blogs, voorbij aan het feit dat Fortis/ABN Amro de eerste bank was die in Nederland in de problemen kwam. Bij dit concern lopen rekeningen van ca. 6 miljoen Nederlanders. Tot dit gebeurde, hadden weinigen van hen er rekening meegehouden dat het werkelijk kón gebeuren. Van deze spaarders zeggen we ook niet dat ze roekeloos zijn, omdat ze ‘het hadden kunnen weten’.
In de tweede plaats vallen Fortis/ABN Amro en Landsbanki/Icesave onder dezelfde internationale afspraken, anders dan verschillende andere banken waar mensen in het verleden in de problemen zijn gekomen. Een verschil is wel dat IJsland een veel kleiner land is. Achteraf blijkt dat men in IJsland bij de toezegging van de depositogarantie niet serieus rekening heeft gehouden met de theoretische mogelijkheid dat alle IJslandse banken tegelijk failliet zouden gaan. Toen dit niet slechts in theorie mogelijk bleek, maar werkelijk gebeurde, werd IJsland als staat zelf bedreigd met faillissement. Er is hier echter eerder sprake van een te groot optimisme van de IJslandse autoriteiten dan van een fout van de spaarder. Je kunt het een spaarder niet verwijten als een overheid zijn toezeggingen niet nakomt, zeker niet als het gaat om een overheid die over het algemeen als betrouwbaar, niet corrupt, beschouwd wordt.
In de derde plaats: mensen met een voorkeur voor sparen zijn over het algemeen risicomijdender dan mensen die hun geld bij voorkeur in aandelen beleggen. De genoemde banken stonden bekend als solide. Het sparen bij Icesave zal bij de meeste spaarders naar onze verwachting niet gezien zijn als ‘een belegging in Landsbanki’. Dat zien we ook aan het feit dat verschillende Nederlandse gemeenten hun reserves weggezet hebben bij Icesave en/of Landsbanki. Een citaat uit het gelinkte artikel:
Volgens de VNG en Tentij hebben betrokken gemeenten zich gehouden aan de Wet financiering decentrale overheden waarin criteria voor financiële activiteiten zijn vastgesteld en ging het om banken die als solide te boek stonden. „Als Fortis vorige week was omgevallen, in plaats van genationaliseerd, waren er nog veel meer gemeenten in de problemen gekomen”, zegt Tentij. (onderstreping door IEMH)
Je zou je zelfs kunnen afvragen of de handelswijze van diverse gemeenten begin oktober verstandig was en of deze niet heeft bijgedragen aan het ontstaan van de kettingreactie. Enkele gemeenten haalden (vlak) voor de crisis miljoenen weg bij de IJslandse bank. Dit kan bij burgers de vraag oproepen: waarom zijn wij niet eerder gewaarschuwd?
In de vierde plaats: een risicomijdende burger die graag verantwoord met zijn geld wil omgaan, kan de volgende redenering hebben gevolgd. “Ik heb mijn geld ondergebracht bij een bank die mij 4 à 4,5 % rente geeft. Ik wil mijn geld niet beleggen, omdat ik de kans op een positief resultaat voor mij niet zwaarder weegt dan de kans op een fiasco. Maar ik wil wel graag een goed rentmeester zijn. Als ik een deel van mijn geld tegen een iets hogere rente kan wegzetten bij een solide bank waar De Nederlandsche Bank toezicht op houdt (net als op de Nederlandse banken) en die onder het depositogarantiestelsel of een vergelijkbare regeling valt, dan wil ik dat overwegen.
Ik vind het daarbij belangrijk dat ik vrij over mijn geld kan beschikken. Ik kan kiezen voor een deposito bij Fortis (!) tegen een rente van ca. 5,7 %. Nadeel daarvan is dat het geld tenminste een jaar vaststaat. Omdat ik zelfs niet eens weet hoe mijn leven er morgen uitziet, vind ik dat onverantwoord.
Bovendien hoef ik niet het onderste uit de kan te hebben. Een andere optie is Icesave. Hier krijg ik 5,2 % rente. Dat is meer dan bij mijn andere bank en weliswaar minder dan bij Fortis, maar dat vind ik niet erg. Het grote voordeel is dat ik vrij over mijn geld kan beschikken.
Ik spreid dan mijn geld over meerdere banken en loop ik daardoor minder risico dan wanneer ik alles bij één bank onderbreng. Ik kies ervoor om met een deel van mijn geld een hoger rendement te halen, maar ga daarbij niet tot het uiterste.”
In de vijfde plaats: de door Icesave aangeboden rente was niet uitzonderlijk hoog. Zoals hierboven reeds aangegeven, bood Fortis een rente van ca. 5,7 %. De Postbank belde zijn klanten om een Toprekening aan te bieden tegen een rente van ca. 4,75 % (en biedt nu 5,2 % (!) op een Rentecertificaat). Een bank als Argenta bood een rente van 4,35 %. Er waren diverse andere hoge rentes van banken die een minder solide indruk maakten. Het rentepercentage van 5,2 % op zichzelf was voor de gemiddelde klant géén reden om te veronderstellen dat er iets niet in de haak was. Het is aan de toezichthouders om te onderzoeken of banken als Fortis en Landsbanki/Icesave al wisten dat zij ernstig in de gevarenzone waren toen zij via genoemde rekeningen spaargeld gingen aantrekken.
Samenvattend: ik ben van mening dat de harde kritiek op Icesave-spaarders in elk geval voor een deel van de spaarders onterecht is. En juist voor die mensen is het niet meer dan rechtvaardig dat de Nederlandse regering besloten heeft om hen uit de brand te helpen. Het bedrag dat hiermee gemoeid is, wordt omgeslagen over de Nederlandse banken die meedoen aan het depositogarantiestelsel. Brengen Icesave-spaarders hun geld weer onder bij een Nederlandse bank, dan dragen zij hierdoor zelf weer bij aan de kosten die met het depositogarantiestelsel gemoeid zijn.